AKT OSKARŻENIA
    AKTA SPRAWY
    DOCHODZENIE
    IMMUNITET PROKURATORSKI
    INTERES POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO
    JAWNOŚĆ PROCESU KARNEGO
    KARA
    KONSTYTUCJA
    KRYMINALISTYKA
    KRYMINOLOGIA
    NIEZALEŻNOŚĆ PROKURATORA
    NIEZAWISŁOŚĆ
    ORGANY UPRAWNIONE DO PROWADZENIA POSTĘPOWAŃ
    OSKARŻONY
    PODEJRZANY
    POLECENIE SŁUŻBOWE
    POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE
    POWSZECHNE JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE PROKURATURY
    POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH
    PROKURATOR
    PRZESTĘPSTWO
    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z URZĘDU
    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE NA WNIOSEK
    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z OSKARŻENIA PRYWATNEGO
    PRZESZUKANIE
    ROZPRAWA SĄDOWA
    ŚLEDZTWO
    ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE
    ŚWIADEK IN COGNITO
    ŚWIADEK KORONNY
    TAJEMNICA PAŃSTWOWA
    TAJEMNICA POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO
    TYMCZASOWE ARESZTOWANIE
    WYJAŚNIENIA
    WYKROCZENIE
    WYSTĄPIENIE
    WYSTĘPEK
    ZASADA HIERARCHICZNEGO PODPORZĄDKOWANIA
    ZATRZYMANIE
    ZBRODNIA
    ZEZNANIA

    AKT OSKARŻENIA - pismo procesowe uprawnionego oskarżyciela skierowane do sądu żądające orzeczenia o winie i karze. Zawiera wskazanie sprawcy przestępstwa, opis zarzucanego mu czynu i uzasadnienie oskarżenia. Akt oskarżenia oskarżyciela publicznego kończy postępowanie przygotowawcze i przedstawia się go sądowi wraz z aktami sprawy.

powrót

    AKTA SPRAWY - zbiór dokumentów odnoszących się do konkretnej sprawy sądowej lub prokuratorskiej. Akta każdej sprawy są umieszczone w oddzielnej okładce, sporządzonej według wzoru i oznaczonej sygnaturą. Karty znajdujące się w aktach sprawy są zszyte i ponumerowane. Jeden tom akt sprawy może zawierać do 200 kart.

powrót

    DOCHODZENIE - forma prowadzenia postępowania przygotowawczego, toczy się w sprawach, w których prowadzenie śledztwa nie jest obowiązkowe, czyli w innych niż określone w art. 309 § 1 pkt 1 do 5 k.p.k. Dochodzenie prowadzi Policja, chyba że prowadzi je prokurator. Prokurator wówczas może powierzyć Policji przeprowadzenie prowadzonego przez siebie dochodzenia w całości albo w określonym zakresie lub dokonanie poszczególnych czynności dochodzenia. Dochodzenie powinno być ukończone w ciągu miesiąca. Prokurator nadzorujący dochodzenie może przedłużyć ten okres do 2 miesięcy. W razie nie zakończenia dochodzenia w ciągu 3 miesięcy akta sprawy przekazuje się prokuratorowi nadzorującemu dochodzenie, który może je przedłużyć na dalszy czas oznaczony lub przejąć je do śledztwa.

powrót

    IMUNITET PROKURATORSKI - zakaz pociągnięcia prokuratora do odpowiedzialności karnej sądowej oraz administracyjnej bez zezwolenia sądu dyscyplinarnego, a także zatrzymania bez zgody przełożonego dyscyplinarnego (za wyjątkiem zatrzymania na gorącym uczynku). Wniosek o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej składa rzecznik dyscyplinarny. Za wykroczenie prokurator odpowiada dyscyplinarnie(art. 54 ustawy z dnia 20.06.1985 roku o prokuraturze).

powrót

    INTERES POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO - korzystny efekt ( rezultat) ogółu działań zmierzających do osiągnięcia celów postępowania przygotowawczego, polegających na ustaleniu czy przestępstwo zaistniało, wykryciu sprawcy i zebraniu dowodów pozwalających na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. Interes postępowania przygotowawczego może stać na przeszkodzie udzielaniu informacji mediom. Do udzielenia lub zezwolenia na udzielenie mediom informacji wynikających z prowadzonego postępowania przygotowawczego uprawniony jest jedynie prokurator.

powrót

    JAWNOŚĆ PROCESU KARNEGO - w zależności od stadium postępowania karnego dostęp do informacji związanej z jego prowadzeniem jest zróżnicowany. Postępowanie przygotowawcze, a więc dochodzenie i śledztwo ze swojej istoty cechują się niejawnością. Bez tajności w wielu wypadkach niemożliwym byłoby ustalenie sprawcy przestępstwa i zebranie przeciwko niemu wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na wniesienie aktu oskarżenia. Znajomość przez sprawców przestępstw podejmowanych przez organy ścigania działań pozbawiałoby te organy możliwości wykonywanie niektórych czynności zmierzających do zebrania dowodów, umożliwiłoby sprawcom podejmowanie działań zmierzających do zatarcia śladów przestępstwa, jak i ich sprawstwa, a niejednokrotnie utrudniałoby ich ujęcie.
Nie bez znaczenia jest także fakt, że informacje zbierane w toku postępowania przygotowawczego cechują się stosunkowo większym stopniem niepewności co do ich wiarygodności i stąd też ich upublicznienie może spowodować nieodwracalne szkody dla uczestników postępowania. Na przykład informacja w mediach o przedstawieniu danej osobie zarzutu popełnienia przestępstwa może być odebrana przez przeciętnego odbiorcę jako stwierdzenie jej sprawstwa. Kłóci się to z kodeksową zasadą domniemania niewinności (art.5 § 1 kpk). Tym bardziej, że przedstawienie zarzutu danej osobie jest niejednokrotnie pierwszym procesowym kontaktem z nią i podczas przesłuchania może ona przedstawić takie okoliczności (linia obrony), które po sprawdzeniu wykluczą jej sprawstwo i spowodują umorzenie wobec tej osoby postępowania. Jednakże szkody wyrządzone podaniem wcześniejszej informacji będą nieodwracalne. W praktyce prokuratorów okręgu świdnickiego zanotowano przypadek, kiedy nieodpowiedzialne spekulacje prasowe o winie pewnej osoby, doprowadziły do skutecznego targnięcie się przez nią na własne życie.
Rozumiejąc rolę tajemnicy w postępowaniu przygotowawczym ustawodawca w art. 241 rozdział XXX kodeksu karnego spenalizował działanie polegające na jej niedochowaniu. Wedle tego przepisu podlega karze ten " kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z postępowania przygotowawczego zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym". Uprawnionym do udzielenia informacji z toczącego się śledztwa i dochodzenia jest prokurator. Rozważając wyrażenie zgody na udzielenie informacji mediom prokurator musi więc dokonać trudnej oceny, biorąc z jednej strony pod uwagę dobro toczącego się postępowania przygotowawczego i uzasadnione interesy jego uczestników, a z drugiej strony prawo społeczeństwa do informacji wyrażone odpowiednimi zapisami ustawy o prawie prasowym.
Większym stopniem jawności cechuje się rozprawa przed sądem. Art. 355 kpk stwierdza, że rozprawa odbywa się jawnie, a ograniczenia jawności są określone przez ustawę. Następne przepisy zawarte w art.356 - 364 kpk dotyczą ograniczenia jawności rozprawy głównej. Niejawna jest rozprawa dotycząca wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowania środka zabezpieczającego, a także dotycząca sprawy o pomówienie lub znieważenie, chyba że pokrzywdzony wyrazi inną wolę we wniosku do sądu. Sąd wyłącza jawność rozprawy w całości lub części , jeżeli jawność mogłaby: wywołać zakłócenie spokoju publicznego, obrażać dobre obyczaje , ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy lub naruszyć ważny interes prywatny. Nadto sąd wyłącza jawność na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie, jeżeli oskarżonym jest choćby jeden nieletni lub na żądanie świadka - w zakresie jego zeznań - jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego albo osobę dla niego najbliższą (art.183§2 kpk) .
Za zgodą sądu przedstawiciele radia, telewizji, filmu i prasy mogą dokonywać za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy, gdy przemawia za tym uzasadniony interes społeczny, zaś dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać prowadzenia rozprawy, a ważny interes uczestnika postępowania się temu nie sprzeciwia (art.357§1 kpk). Redakcja przepisu pozwala na wyciągnięcie wniosku, że takie zezwolenie powinno być raczej wyjątkiem niż regułą. W pewnych sytuacjach jawność jest niewskazana ze względu na nacisk ulegającej często pochopnym sądom opinii publicznej. Wynaturzeniem jawności były, znane z niedawnej historii, pokazowe procesy odprawiane w halach fabrycznych. W tym duchu powinno się także traktować uszczypliwe - w mniemaniu różnych dziennikarzy - uwagi typu "telewizja nie została wpuszczona na salę rozpraw". W tym miejscu należy podkreślić, że polskie ustawodawstwo jest w tym zakresie liberalne ponieważ nie przewiduje bezwzględnego zakazu utrwalania procesów sądowych. Tymczasem takie praktyki mogą z rozprawy uczynić jarmarczne widowisko, a co najmniej przeszkodzić w zachowaniu atmosfery swobody i spokoju sprzyjającej wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym prawidłowemu wyrokowaniu.

powrót

    KARA - środek represyjny stosowany wobec osób, które popełniły przestępstwo lub w jakikolwiek inny sposób naruszyły normy prawne lub obyczajowe. Kodeks karny (art.32 kk) przewiduje następujące kary: grzywnę, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności, 25 lat pozbawienia wolności i dożywotnie pozbawienie wolności. Środkami karnymi są natomiast: pozbawienie praw publicznych, zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej, zakaz prowadzenia pojazdów, przepadek przedmiotów, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka, świadczenie pieniężne i podanie wyroku do publicznej wiadomości (art.39 kk).

powrót

    KONSTYTUCJA - ustawa zasadnicza, podstawowy akt prawotwórczy określający ustrój danego państwa, reguluje całokształt zagadnień ustroju społeczno - gospodarczego i politycznego w szczególności organizację oraz sposób powoływania najważniejszych ogniw aparatu państwowego oraz normująca podstawowe prawa i obowiązki obywatela.

powrót

    KRYMINALISTYKA - nauka o sposobach i środkach, stosowanych w celu zapobiegania przestępstwom, ujawnienia przestępstw oraz ustalania kto je popełnił. W walce z przestępczością kryminalistyce przypada szczególnie doniosła rola. Nie można skutecznie prowadzić postępowania karnego bez wiadomości z tej dziedziny. W zakres kryminalistyki wchodzą kwestie natury taktycznej (planowanie śledztwa, problematyka przesłuchania, obserwacja, wywiad) oraz technicznej (badania odcisków palców, stóp, narzędzi, kół pojazdu, ekspertyza dokumentów, broni palnej, itp.).

powrót

    KRYMINOLOGIA - nauka badająca przestępstwo, przestępczość, przestępcę oraz skuteczność stosowanych przez prawo karne środków walki z przestępczością. Kryminologia ujmuje przestępstwo nie jako pojęcie prawne, lecz jako zjawisko psychofizyczne i społeczne. Głównym celem jej dociekań jest wykrycie przyczyn przestępczości oraz wszelkich okoliczności, które jej sprzyjają. Kryminologia prócz własnych badań, korzysta ze zdobyczy innych nauk zajmujących się człowiekiem, takich jak socjologia, psychiatria i pedagogika.

powrót

    NIEZALEŻNOŚĆ PROKURATORA - jedna z podstawowych zasad ustrojowych określająca pozycję prokuratora jako organu procesowego, opisana w art. 8 ust. 1 ustawy o prokuraturze. Oznacza ona brak podporządkowania prokuratora na zewnątrz, czyli niezależność od innych organów państwowych, a także niezależność w stosunkach wewnętrznych w prokuraturze, przy wykonywaniu czynności określonych w ustawach. Ten drugi rodzaj niezależności doznaje znacznych ograniczeń z uwagi na zasadę hierarchicznego podporządkowania.

powrót

    NIEZAWISŁOŚĆ - jedna z podstawowych zasad wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą sędzia podlega tylko aktom prawnym, kieruje się zgromadzonym materiałem dowodowym i sumieniem oraz nie może w tym zakresie być uzależniony od innych organów administracji, władzy i sądownictwa. Art.178 ust.1 Konstytucji RP i art. 48 ustawy o ustroju sądów powszechnych stwierdza, że sędzia w sprawowaniu swojego urzędu jest niezawisły i podlega tylko ustawom. Zasada niezawisłości polega na stworzeniu takich warunków by sędzia orzekał tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa, zgodnie ze swoją wiedzą i własnym wewnętrznym przekonaniem, bez jakichkolwiek wpływów i nacisków zewnętrznych. Z uwagi na zasadę niezawisłości działalność jurysdykcyjna sędziów, polegająca na rozpoznawaniu spraw, podlega wyłącznie nadzorowi judykacyjnemu. Nadzór ten - zgodnie z zasadą instancyjności - polega na rozpatrywaniu środków zaskarżenia przez instancyjne sądy wyższego rzędu celem korygowania wadliwych orzeczeń.

powrót

    ORGANY UPRAWNIONE DO PROWADZENIA POSTĘPOWAŃ PRZYGOTOWAWCZYCH - organem uprawnionym przez kodeks postępowania karnego do prowadzenia postępowania przygotowawczego jest prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie - Policja. W wypadkach przewidzianych w ustawie uprawnienia Policji przysługują innym organom.
Uprawnienia Policji przysługują także organom Straży Granicznej, Urzędowi Ochrony Państwa oraz finansowym organom dochodzenia, w zakresie ich właściwości oraz innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych.
Każdy z organów prowadzi postępowania w zakresie swojej działalności - Straż Graniczna w sprawach związanych z ochroną granicy państwowej, do Urzędu Ochrony Państwa należy m.in. ściganie sprawców godzących w bezpieczeństwo obronności państwa, przestępstw o charakterze międzynarodowym, szpiegostwa i terroryzmu. Urzędy skarbowe i inspektorzy kontroli skarbowej prowadzą sprawy karno - skarbowe określone w Kodeksie karnym skarbowym. Do prowadzenia dochodzeń uproszczonych uprawnieni są także strażnicy leśni i inni funkcjonariusze Lasów Państwowych, jeżeli przedmiotem przestępstwa jest drewno pochodzące z lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej o przestępstwa, których przedmiotem jest zwierzyna, a także dyrektorzy Parku Narodowego, jeżeli przedmiotem przestępstwa jest drewno z parku. Państwowa Inspekcja Handlowa, Państwowa Inspekcja Sanitarna i Państwowa Agencja Radiokomunikacyjna mogą prowadzić postępowania przygotowawcze w sprawach określonych rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 1998 r. (Dz.U. Nr 114, poz.740).

powrót

    OSKARŻONY - osoba wobec której organ uprawniony wniósł akt oskarżenia do sądu, zarzucając jej popełnienie przestępstwa (podsądny). Po prawomocnym wyroku osoba taka staje się skazanym.

powrót

    PODEJRZANY - osoba na którą padło podejrzenie, posądzona o coś. W polskim prawie osoba, wobec której w toku postępowania przygotowawczego wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów popełnienia określonego przestępstwa. Po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu podejrzany staje się oskarżonym.

powrót

    POLECENIE SŁUŻBOWE - ustne lub pisemne zlecanie pracownikowi konkretnych obowiązków lub czynności do wykonania. Wykonywanie poleceń służbowych dotyczących pracy jest jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych, a nieusprawiedliwiona odmowa wykonania polecenia jest uznawana za ciężkie naruszenie tych obowiązków.
Wydawanie poleceń służbowych prokuratorowi jest w znacznym stopniu ograniczone zapisami art.8 ustawy o prokuraturze, szczególnie w zakresie poleceń dotyczących treści czynności procesowej.

powrót

    POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE - (art. 297 - 336 k.p.k.) stadium procesu karnego poprzedzające postępowanie sądowe, wszczynane gdy zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, które ma na celu:
- ustalenie, czy rzeczywiście zostało popełnione przestępstwo,
- wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody
- wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,
- zebranie danych osobopoznawczych o podejrzanym,
- utrwalenie dowodów dla sądu.
Postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie dochodzenia lub śledztwa.

powrót

    POWSZECHNE JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE PROKURATURY - są to jednostki poszczególnych szczebli uszeregowanych hierarchicznie.
- najwyższym szczeblem jest Prokuratura Krajowa wchodząca w skład Ministerstwa Sprawiedliwości, którą kieruje w zakresie określonym przez Prokuratora Generalnego (Ministra Sprawiedliwości), Prokurator Krajowy.
- niższym szczeblem w hierarchii jest Prokuratura Apelacyjna . Prokuraturą apelacyjną kieruje Prokurator Apelacyjny. Prokurator Apelacyjny jest prokuratorem przełożonym prokuratorów prokuratury apelacyjnej, prokuratorów prokuratur okręgowych oraz prokuratorów prokuratur rejonowych na obszarze działania prokuratury apelacyjnej. (np. Apelacja Wrocławska obejmuje swoim obszarem całe województwo dolnośląskie, czyli okręgi: świdnicki, legnicki, jeleniogórski, wrocławski oraz województwo opolskie z okręgiem w Opolu).
- następna w kolejności jest Prokuratura Okręgowa . Prokuraturą okręgową kieruje Prokurator Okręgowy. Prokurator okręgowy jest prokuratorem przełożonym prokuratorów prokuratury okręgowej oraz prokuratorów rejonowych i prokuratorów prokuratur rejonowych na obszarze działania prokuratury okręgowej.
- najniżej usytuowana jest Prokuratura Rejonowa . Prokuraturą rejonową kieruje Prokurator Rejonowy.
Pojęcie powszechne jednostki organizacyjne prokuratury jest używane celem odróżnienia opisanych wyżej jednostek od prokuratur wojskowych i Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej.

powrót

    POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH - środek karny obejmujący utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego. Pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.

powrót

    PROKURATOR - osoba powoływana do wyodrębnionego pionu organów państwowych (prokuratury) niezależnych od wszelkich organów administracji, władzy i sądownictwa. Podstawowym zadaniem prokuratora jest strzeżenie praworządności. Rola prokuratora jest różna w poszczególnych stadiach postępowania, aczkolwiek w przeciwieństwie do innych organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, uczestniczy on we wszystkich stadiach procesu karnego.
Prokuratorem może być powołany ten, kto:
- posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
- jest nieskazitelnego charakteru,
- ukończył uniwersyteckie studia prawnicze,
- odbył aplikację prokuratorską lub sądową,
- złożył egzamin prokuratorski lub sędziowski,
- pracował w charakterze asesora prokuratorskiego lub sądowego co najmniej rok albo odbył w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury okres służby przewidziany w przepisach o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych,
- ukończył 26 lat.

powrót

    PRZESTĘPSTWO - czyn społecznie szkodliwy, zawiniony, zagrożony karą przez ustawę. Polskie prawo dzieli przestępstwa na zbrodnię i występki.

powrót

    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z URZĘDU - istota ścigania z urzędu polega na tym, iż oskarżyciel publiczny (prokurator) obowiązany jest wszcząć postępowanie karne niezależnie od woli pokrzywdzonego. Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomienia o tym prokuratura lub Policji. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. Zawiadomienie o przestępstwie, co do którego prowadzenie śledztwa jest obowiązkowe, lub własne dane świadczące o popełnieniu takiego przestępstwa Policja przekazuje wraz z zebranymi materiałami niezwłocznie prokuratorowi.
Jedynie w niektórych przypadkach ustawodawca uzależnia ściganie czynów od woli pokrzywdzonego(przestępstwa ścigane na wniosek i przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego).

powrót

    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE NA WNIOSEK - przestępstwa należące do grupy przestępstw ściganych z urzędu. Cechą która wyróżnia przestępstwa ścigane na wniosek spośród innych przestępstw jest to, że wniosek o ściganie złożony przez pokrzywdzonego stanowi warunek niezbędny do wszczęcia postępowania. Gdy pokrzywdzony złoży już wniosek, może on być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, natomiast w postępowaniu sądowym za zgodą sądu do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, chyba że chodzi o przestępstwo określone w art. 197 kk (gwałt). Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

powrót

    PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z OSKARŻENIA PRYWATNEGO - kodeks karny tylko w czterech przypadkach przewiduje ściganie przestępstw w trybie prywatno-skargowym. Prywatny akt oskarżenia może wnieść pokrzywdzony wobec którego sprawca lub sprawcy dopuścili się przestępstwa:
- spowodowania naruszenia czynności narządów ciała lub rozstróju   zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni (art.157 § 2 lub 3 kk w związku z § 4),
- pomówienia (art.212 kk),
- zniewagi (art.216 kk),
- uderzenia człowieka lub w inny sposób naruszenia jego nietykalności cielesnej (art.217 kk).
Obowiązkowe wkraczanie organów ścigania w przypadku ich popełnienia byłoby niewskazane, gdyż zamiast złagodzenia, mogłoby pogłębić konflikt. W sprawach prywatnoskargowych sam pokrzywdzony, bez ingerencji oskarżyciela publicznego (który jednak może objąć oskarżenie, jeżeli uzna, że wymaga tego interes społeczny), uprawniony jest do wniesienia aktu oskarżenia i tym samym wszczęcia postępowania sądowego.

powrót

    PRZESZUKANIE - czynność procesowa dokonywana przez uprawniony organ, mająca na celu wykrycie lub zatrzymanie albo przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej, a także znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym. Można dokonać przeszukania pomieszczeń i innych miejsc oraz osoby, jej odzieży i podręcznych przedmiotów.

powrót

    ROZPRAWA SĄDOWA - publiczne posiedzenie sądu wyznaczone dla rozpoznania określonej sprawy w celu jej rozstrzygnięcia.

powrót

    ŚLEDZTWO - forma prowadzenia postępowania przygotowawczego, toczy się w sprawach o najpoważniejsze przestępstwa. Zakres spraw kwalifikujących się do prowadzenia postępowania w formie śledztwa określa art. 309 § 1 pkt. 1 do 5 kodeksu postępowania karnego, a są to:
- zbrodnie,
- występki określone w art. 152-154, art. 156 § 1, art. 164 § 1, art. 173 § 1, art. 174 § 1, art. 189 § 2, art. 207 § 3, art. 233 § 1 i 4, art. 246, 247, 249, 250, 254 § 2, art. 258 § 3 oraz w art. 265 § 2 Kodeksu karnego,
- inne występki, jeżeli ustawa zastrzega je do właściwości sądu okręgowego,
- gdy podejrzanym jest Sędzia, Prokuator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wenętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Słuzby wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej lub finansowych organów dochodzenia
- występki nie wymienione powyżej, jeżeli prokurator tak postanowi ze względu na wagę lub zawiłość sprawy.
Śledztwo prowadzi prokurator. Prokurator może również powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa w całości albo w określonym zakresie lub dokonanie poszczególnych czynności śledztwa (przepisu tego nie stosuje się w wypadku określonym w art. 309 § 1 pkt 2 i 3 kpk - gdy podejrzanym jest Sędzia, Prokuator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wenętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Słuzby wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej lub finansowych organów dochodzenia).
Śledztwo powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy. W uzasadnionych wypadkach okres śledztwa może być przedłużony przez prokuratora nadzorującego śledztwo lub prokuratora bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora, który prowadzi śledztwo na dalszy czas oznaczony, nie dłuższy jednak niż rok. W szczególnie uzasadnionych wypadkach właściwy prokurator bezpośrednio przełożony wobec prokuratora nadzorującego lub prowadzącego śledztwo może przedłużyć okres śledztwa na dalszy czas oznaczony.

powrót

    ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE - grupa środków przymusu w procesie karnym służących przede wszystkim zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego, wyjątkowo także stosowanych w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez podejrzanego (oskarżonego) nowego, ciężkiego przestępstwa. Głównym celem stosowania środków zapobiegawczych jest więc zapobieżenie uniemożliwienia bądź utrudniania postępowania karnego we wszystkich jego fazach. Utrudnianie postępowania może polegać między innymi na ucieczce lub ukrywaniu się podejrzanego (oskarżonego), nakłanianiu do fałszywych zeznań (świadków) lub wyjaśnień (innych podejrzanych), ukrywaniu lub niszczeniu dowodów przestępstwa, przeszkadzaniu w poszukiwaniu lub zbieraniu dowodów, fabrykowaniu fałszywych dowodów itp.
Najsurowszym środkiem zapobiegawczym jest tymczasowe aresztowanie . Pozostałe środki zapobiegawcze wymienione w kodeksie postępowania karnego to :
- poręczenie majątkowe - polega na złożeniu przez uprawnioną osobę rękojmii w postaci pieniędzy, papierów wartościowych, zastawu lub hipoteki, które ulegają (mogą ulec) przepadkowi albo ściągnięciu w wypadku ucieczki lub ukrycia się podejrzanego (oskarżonego), bądź utrudniania w inny sposób postępowania karnego,
- poręczenie społeczne - polega na złożeniu przez kierownictwo zakładu pracy, szkołę lub uczelnię, których podejrzany (oskarżony) jest pracownikiem, uczniem lub studentem, zespół, w którym wymieniony uczy się lub pracuje, albo organizację społeczną, której jest członkiem, zapewnienia, że stawi się on na każde wezwanie i nie będzie w sposób bezprawny utrudniał postępowania karnego,
- poręczenie osobiste - zapewnienie, o którym mowa wyżej składana przez osobę uznaną za godną zaufania,
- dozór Policji - oddany pod dozór ma obowiązek stosowania się do obowiązków zawartych w postanowieniu sądu lub prokuratora. Obowiązki te mogą polegać na zakazie wydalania się z określonego miejsca pobytu, zgłaszaniu się do organu sprawującego dozór w określonych odstępach czasu, zawiadamianiu go o zamierzonym wyjeździe oraz o terminie powrotu, a także o innych ograniczeniach jego swobody w zakresie niezbędnym do spełnienia celu tego środka,
- zawieszenie podejrzanego (oskarżonego) w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu, nakazanie powstrzymania się podejrzanego (oskarżonego) od prowadzenia określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów,
- zakaz opuszczania przez podejrzanego (oskarżonego) kraju - zakaz ten może być połączony z zatrzymaniem mu paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego dokumentu.
Środek zapobiegawczy można stosować tylko wobec podejrzanego (oskarżonego) i tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że popełnił on przestępstwo. W postępowaniu przygotowawczym środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania stosuje sąd na wniosek prokuratora, pozostałe środki zapobiegawcze stosuje prokurator.

powrót

    ŚWIADEK IN COGNITO - świadek, którego dane osobowe, z uwagi na zagrożenie dla jego życia, zdrowia, wolności oraz mienia lub osoby dla niego najbliższej, pozostają wyłącznie do wiadomości sądu i prokuratora, a w niektórych wypadkach również funkcjonariusza policji.

powrót

    ŚWIADEK KORONNY - świadkiem koronnym jest podejrzany, który został dopuszczony do składania zeznań w charakterze świadka na zasadach określonych ustawą z dnia 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym (Dz.U. Nr 114, poz. 738). Dowód z zeznań świadka koronnego można dopuścić, jeżeli do chwili wniesienia aktu oskarżenia do sądu jako podejrzany w swoich wyjaśnieniach przekazał on organowi prowadzącemu postępowanie informacje, które mogą przyczynić się do ujawnienia okoliczności przestępstwa, wykrycia pozostałych sprawców, ujawnienia dalszych przestępstw lub zapobieżenia im, a także jeżeli zobowiązał się do złożenia przed sądem wyczerpujących zeznań dotyczących osób uczestniczących w przestępstwie oraz pozostałych okoliczności w zakresie przestępstw wymienionych w art. 1 ustawy o świadku koronnym. W razie zagrożenia życia lub zdrowia świadka koronnego lub osoby dla niego najbliższej, może on być objęty ochroną osobistą, a także uzyskać pomoc w zakresie zmiany miejsca pobytu i zatrudnienia, a w szczególnych wypadkach można mu wydać dokumenty umożliwiające używanie innych niż własne danych osobowych.

powrót

    TAJEMNICA PAŃSTWOWA - wiadomość (w każdej postaci: m.in. obraz, dźwięk), której ujawnienie osobom nieuprawnionym może narazić na szkodę bezpieczeństwo lub inny ważny interes polityczny albo społeczny. Do zachowania tajemnicy obowiązany jest każdy do którego taka informacja dotrze.

powrót

    TAJEMNICA POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO - ogół informacji uzyskanych w czasie prowadzenia postępowania przygotowawczego (dochodzenia lub śledztwa), jak również w postępowaniu poprzedzającym jego wszczęcie, których ujawnienie (udostępnienie) osobom trzecim (nieuprawnionym) mogłoby uniemożliwić osiągnięcie celów i zadań tegoż postępowania, w tym między innymi pełne wyjaśnienie okoliczności czynu, wykrycie sprawcy oraz udowodnienie mu faktu popełnienia przestępstwa. Zgodnie z załącznikiem nr 1 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 11, poz.95) informacje dotyczące planowanych, wykonywanych i zrealizowanych czynności dochodzeniowo-śledczych, jeżeli ich ujawnienie mogłoby stanowić przeszkodę dla prawidłowego toku postępowania karnego, są informacjami niejawnymi oznaczonymi klauzulą "tajne".

powrót

    TYMCZASOWE ARESZTOWANIE - to najsurowszy, stosowany jedynie przez sąd, środek zapobiegawczy , polegający na pozbawieniu podejrzanego (oskarżonego) wolności jeszcze przed jego osądzeniem (w toku procesu karnego w celu zabezpieczenia jego prawidłowego przebiegu). Tymczasowe aresztowanie, stosownie do treści art. 258 § 1-3 kodeksu postępowania karnego, może nastąpić, jeżeli:
- zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się podejrzanego (oskarżonego), zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,
- zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany (oskarżony) będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne,
- podejrzanemu (oskarżonemu) grozi surowa kara za zarzucone mu przestępstwo (zbrodnię lub występek) zagrożone karą, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat pozbawienia wolności albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata,
- wyjątkowo może nastąpić także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany (oskarżony) o popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
W postępowaniu przygotowawczym tymczasowe aresztowanie stosuje sąd na wniosek prokuratora. Łączny czas stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat, przy czym do okresu tymczasowego aresztowania zalicza się okres zatrzymania.

powrót

    WYJAŚNIENIA - protokolarne wyjawienie przez podejrzanego (oskarżonego ) co się wie w danej sprawie, przed przeprowadzającymi czynność procesową organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Podejrzany (oskarżony) - w odróżnieniu od świadka - ma prawo, a nie obowiązek, składać wyjaśnienia.

powrót

    WYKROCZENIE - czyn szkodliwy społecznie, nie będący przestępstwem, zagrożony karą aresztu, ograniczenia wolności jednego miesiąca, grzywną lub naganą.

powrót

    WYSTĄPIENIE - publiczne zabranie głosu, przemówienie. Według art. 27 ustawy o prokuraturze, gdy postępowanie przygotowawcze ujawni istnienie okoliczności sprzyjających popełnianiu przestępstw lub utrudniających ich ujawnienie, prokurator zobowiązany jest do skierowania wystąpienia do odpowiedniego organu. W wystąpieniu można żądać przeprowadzenia kontroli, wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub innego przewidzianego w przepisach dotyczących stosunku pracy. Podstawą do zawiadomienia organu nadzoru lub organu kontroli w wypadku stwierdzenia poważnych uchybień w działaniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej jest także art. 19 kodeksu postępowania karnego.

powrót

    WYSTĘPEK - przestępstwo według prawa polskiego zagrożone karą pozbawienia wolności od miesiąca, karą ograniczenia wolności lub grzywną. Cięższe przestępstwa noszą miano zbrodni.

powrót

    ZASADA HIERARCHICZNEGO PODPORZĄDKOWANIA - główna zasada dotycząca organizacji prokuratury. Wedle niej (art. 8 ust. 2 ustawy o prokuraturze) prokurator jest zobowiązany do wykonywania zarządzeń, wytycznych i poleceń przełożonych, z tym że polecenia dotyczące treści czynności procesowych prokurator przełożony wydaje na piśmie, a na żądanie prokuratora - z uzasadnieniem. Polecenia dotyczące sposobu zakończenia postępowania przygotowawczego oraz postępowania przed sądem mogą być wydane jedynie przez bezpośredniego przełożonego prokuratora. Prokurator może żądać zmiany polecenia, a także wyłączenia od wykonywanych czynności lub udziału w danej sprawie.

powrót

    ZATRZYMANIE - pozbawienie na pewien czas wolności do wyjaśnienia sprawy. Wedle art. 243§ 1 kk, każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Po zatrzymaniu ujętą osobę należy oddać w ręce policji.. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby, albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości (art.244 kk). Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie może zarządzić sąd lub prokurator.

powrót

    ZBRODNIA - poważne przestępstwo o dużym stopniu społecznej szkodliwości, w polskim prawie zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo najsurowszą karą pozbawienia wolności na 25 lat lub kara dożywocia.

powrót

    ZEZNANIA - wyjawienie tego co się wie w danej sprawie zainteresowanym władzom. W polskim prawie czynność procesowa polegająca na protokolarnym odebraniu oświadczenia na temat danej sprawy od świadka. Zeznania może składać tylko świadek. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Składnie przez świadka zeznań obwarowane jest szeregiem przepisów (art. 177 - 192 kpk). Składanie fałszywych zeznań jest karalne. Podejrzany (oskarżony) natomiast nie składa zeznań tylko wyjaśnienia.

powrót