Status Prokuratora

1. Powołanie na stanowisko prokuratora:

Stosownie do przepisu art.14 cytowanej ustawy o prokuraturze na stanowisko prokuratora, może być powołana osoba, która:
- posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
- jest nieskazitelnego charakteru, ukończył uniwersyteckie studia prawnicze,
- odbył aplikację prokuratorską lub sądową (obecnie 2,5-letnią), złożył egzamin prokuratorski lub sędziowski,
- pracował w charakterze asesora prokuratorskiego lub sądowego co najmniej rok (..),
- ukończył 26 lat.
Ponadto na stanowisko prokuratora mogą być powołani w określonych w przepisach warunkach : profesorowie, doktorowie habilitowani nauk prawnych, sędziowie, sędziowie wojskowi, adwokaci, radcowie prawni i notariusze. Prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury powołuje Prokurator Generalny.

2. Odwołanie prokuratora ze stanowiska.

Prokurator Generalny może odwołać prokuratora, jeżeli:
- zrzekł się stanowiska prokuratora,
- mimo dwukrotnego ukarania przez sąd dyscyplinarny karą nagany, usunięcie z zajmowanej funkcji lub przeniesienia na inne miejsce służbowe, popełnił przewinienie służbowe, a w tym dopuścił się oczywistej obrazy przepisów prawa lub uchybił godności urzędu prokuratorskiego.

Utratę stanowiska prokuratora pociąga za sobą również:
- prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocne orzeczenie sądu skazujące prokuratora na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych, zakazu zajmowania stanowiska prokuratora lub na karę degradacji.

Z chwilą ukończenia 65 roku życia prokurator przechodzi w stan spoczynku, chyba że Prokurator Generalny wyrazi zgodę na dalsze zajmowanie przez niego stanowiska, nie dłużej jednak niż do ukończenia 70 roku życia.

W stan spoczynku przechodzi również prokurator, który z powodu choroby lub utraty sił uznany został za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków prokuratora.

Istotną cechą pozycji prokuratora jest jego niezależność.

O ile sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko ustawom, prokurator przy wykonywaniu czynności określonych w ustawach jest niezależny, przy czym niezależność ta jest w pewnym stopniu ograniczona (por. art. .8 ustawy o prokuraturze).

Ograniczenia wynikają zwłaszcza z zasady hierarchicznego podporządkowania - głównej zasady organizacyjnej prokuratury.

Prokurator jest zobowiązany bowiem do wykonywania zarządzeń, wytycznych i poleceń przełożonych, z tym że polecenia dotyczące treści czynności procesowych prokurator przełożony wydaje na piśmie, a na żądanie prokuratora - z uzasadnieniem.

Ustawa formułuje szereg gwarancji niezależności prokuratorskiej - instytucji, których zadaniem jest wzmocnienie statusu prokuratora oraz ograniczenie do minimum możliwości wpływania na jego działania służbowe.

Gwarancję niezależności stanowią między innymi:
- apolityczność prokuratora i zakaz udziału w działalności politycznej,
- przysługujący mu immunitet,
- możliwość żądania zmiany polecenia przez przełożonego, bądź wyłączenia prokuratora od wykonywania czynności lub od udziału w sprawie,
- określone, precyzyjnie uregulowane podstawy odwołania go ze stanowiska, zakaz piastowania innych urzędów (art.49 cyt. ustawy o prokuraturze),
- zakaz przenoszenia prokuratorów (istnieje możliwość jedynie czasowego delegowania - art.50 cyt. ustawy o prokuraturze),

3. Prawa i obowiązki prokuratora

Prokurator obowiązany jest:
- postępować zgodnie ze złożonym ślubowaniem,
- podnosić swe kwalifikacje zawodowe,
- strzec powagi swego stanowiska oraz unikać wszystkiego co mogłoby przynieść ujmę godności stanowiska lub osłabić zaufanie co do jego bezstronności,
- dochować tajemnicy służbowej, składać rokrocznie oświadczenie o stanie majątkowym (art.49a ustawy o prokuraturze).

Ustawa o prokuraturze formułuje poza tym zakaz należenia prokuratora do partii politycznej oraz zakaz brania udziału w jakiejkolwiek działalności politycznej, a nadto zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia (za wyjątkiem działalności naukowo-dydaktycznej).

Przed powołaniem na stanowisko prokuratora osoba zobowiązana jest złożyć tzw. oświadczenie lustracyjne.

Pewnym przywilejem wynikającym z zajmowanego stanowiska jest przysługujący każdemu prokuratorowi immunitet polegający na zakazie zatrzymania i pociągnięcia prokuratora do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego, z wyjątkiem zatrzymania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa, oraz na wyłączeniu odpowiedzialności za wykroczenia (art.54 ustawy o prokuraturze).

Za wykroczenia prokurator odpowiada jedynie dyscyplinarnie.